Trots Afrikaan

Die afgelope ruk het ons lekker saamgesels oor ons Suid-Afrikaanse identiteit. Baie mense sê dit is nie slegs ons diversiteit wat kenmerkend van ons nasie is nie, maar juis ons viering daarvan. Vir hulle is ons, soos die land se Grondwet (van 1996) dit stel, “verenig in ons verskeidenheid”.

Ek het my vorige blog afgesluit met die punt dat die beste wegspringplek in hierdie debat dalk is om nie net na ons nasionale identiteit te kyk nie, maar ook na die volgende vlak – ons Afrika-identiteit. Ek brei graag hierop uit.

Om Suid-Afrikaans te wees, beteken noodwendig ook jy is ʼn Afrikaan. Ons land is immers deel van hierdie vasteland. Maar wat beteken dit om ʼn Afrikaan te wees?

Dit gaan nie net oor geografie nie. Die Afrika-identiteit word ook met bepaalde waardes vereenselwig. En aan die hart hiervan lê die idee dat ek mens is deur en saam met ander mense. Dié siening staan as ubuntu bekend.

Om ons menswees aan ander mense te koppel impliseer twee dinge – jy gee om vir alle mense, en jy behandel alle mense met respek. Dit is wat van jou ʼn mens maak; dít is wat dit beteken om deel van die mensdom te wees.

Die voordeel hiervan is dat dit eendrag skep waar daar verdeeldheid is. Die klem val op gemeenskaplikhede eerder as op verskille. Al lyk ek en jy nie eners nie, al praat ons nie dieselfde taal nie, al stem ons vir verskillende partye, het ons iets met mekaar gemeen – ons menswees. En daarom tree ons menslik en medemenslik teenoor mekaar op.

Dit is gepas dat ʼn siening wat ons identiteit terugvoer na iets so wesenlik soos ons blote bestaan vereenselwig word met Afrika. Dié vasteland is immers die oorsprong mensdom, te oordeel na argeologiese en genetiese getuienis. Om die waarheid te sê, van die oudste fossiele van die mens se voorsate is in ons spreekwoordelike agterplaas ontdek – by Sterkfontein aan die Wes-Rand. Dié gebied heet nie om dowe neute die “Wieg van die Mensdom” nie.

Soos ek op Afternoon Talk op SAfm, aangebied deur Naledi Moleo (vind opname hieronder), gesê het, ek dink ons is dit aan Mev Ples en almal wat ná haar gekom en oor die aarde versprei het, verskuldig om ag te slaan op die Afrika-wysheid van die eeue dat ons mens is deur en saam met ander mense. Met dié erfenis as grondslag kan ons ʼn beter toekoms skep vir die volgende geslag Suid-Afrikaners.

Dit beteken dat ons ons diversiteit aanvaar en omhels en vier, want wat saak maak is nie dat ons om welke rede ook al van hierdie of daardie subgroep uitgesluit kan word nie, maar dat ons almal by die oorkoepelende versamelgroep – die mensdom sigself – ingesluit is.

Dít maak van my ʼn trotse Afrikaan.

  • Wat beteken jou Suid-Afrikaanse en Afrika-identiteit vir jou? Lewer gerus hieronder kommentaar (klik op die opskrif hierbo indien nodig), of gesels op Twitter met my by @RusselBotman. Ek sien uit daarna om van jou te hoor.
  • Klik hier vir ‘n opname van SAfm se Afternoon Talk , aangebied deur Naledi Moleo, op 16 Augustus 2013.

(Hierdie blog volg op ʼn aanvanklike denkleierskapsgesprek wat ek onlangs oor die Suid-Afrikaanse identiteit byeengeroep het, en sluit aan by ’n praatjie op 2 Augustus op Praat Saam op RSG, aangebied deur Lynette Francis – klik hier vir ‘n opname.)