Suid-Afrikaan, Afrikaan, wêreldburger

Suid-Afrika was eens op ʼn tyd die muishond van die wêreld. Toe voorkom ons ʼn burgeroorlog met ʼn onderhandelde politieke skikking, en skielik was ons almal se gunsteling. Intussen het ons glans effens verdof, en nou is ons gewoon maar net deel van die globale gemeenskap. Hoe skakel ons deesdae by die res van die mensdom in?

Dié vraag is veral van belang vir jongmense wat besig is met universiteitstudies of op die punt staan om die werksmark te betree. Is daar iets aan hul Suid-Afrikanerskap en hul identiteit as Afrikane wat hulle uniek maak? Gee dit hulle ʼn voorsprong bo hul eweknieë van elders op die aardbol? En wat is daar wat hulle nog moet leer voordat hulle die “wêrelddorpie” op horings kan neem?

In die gesprek die afgelope ruk oor ons Suid-Afrikaanse identiteit is die eerste punt wat uitstaan dat ons diversiteit as nasie een van ons sterkpunte is. Blootstelling aan ʼn uiteenlopende verskeidenheid mense en idees plaas dinge in perspektief. Jy besef jy weet nie alles nie, en kan jou lewensuitkyk met ander insigte verryk. Jy leer ook om nie die onbekende te vrees nie, en om verdraagsaam te wees. Dít is van groot waarde in ʼn wêreld wat al hoe meer geïntegreerd raak namate grense vervaag en multikulturele kontak toeneem.

Nog iets waarop ons trots kan wees, is die beginsels wat in ons grondwet vasgelê is. As Suid-Afrikaner het jy hoë agting vir demokratiese waardes, maatskaplike geregtigheid en basiese menseregte. Jy dink ʼn oop samelewing is ʼn goeie idee – een waar ʼn beter lewensgehalte vir almal nagestreef word en almal kans kry om hul volle potensiaal te ontsluit.

Jy meen almal is gelyk en moet menswaardig behandel word. Jy streef nie-rassigheid en nie-seksisme na. Jy is gekant teen onbillike diskriminasie op grond van etniese of maatskaplike herkoms, seksuele voorkeur, ouderdom, gestremdheid, godsdiens, kultuur of taal.

Uiteraard praat ons hier van die ideale “jy”. In werklikheid skiet die meeste van ons hieraan te kort. Nietemin, dít is die nalatenskap van die grondwetskrywers aan alle Suid-Afrikaners – en wat ʼn gesogte erfporsie is dit nie! Veral relevant vir hierdie gesprek, is die feit dat die universaliteit van hierdie waardes jou aan die ganse mensdom verbind – nie net aan jou landgenote nie.

Dit is hoekom dit belangrik is dat jy volgende jaar stem, veral as jy een van die land se vrygeborenes is wat ná die 1994-verkiesing in die nuwe Suid-Afrika gebore is. Elke volwasse landsburger “het die reg om te stem in verkiesings vir enige wetgewende liggaam wat ingevolge die Grondwet ingestel is”. Deur te stem, doen jy jou deel om die grondwet te beskerm en verkose amptenare aanspreeklik te hou.

Die tweede punt wat die afgelope ruk uitstaan in ons gesprek oor die Suid-Afrikaanse identiteit is dat ons ook Afrikane is – en dit beteken jy is slegs mens deur en saam met ander mense. Daarom tree jy menslik teenoor almal op.

Ubuntu is Afrika se geskenk aan die mensdom, en as Suid-Afrikaner is dié kleinood ook in jou besit. Deel dit vrylik in jou omgang met mense van elders, en maak sodoende van die wêreld ʼn beter plek. Moet net nie noodwendig dankbaarheid verwag nie. Afrikane trek dikwels aan die kortste ent in die wêreldgemeenskap. Tye is egter besig om te verander, en jy kan die pendulum verder in ons vasteland se guns help swaai deur voortdurend uitnemendheid na te streef.

In die kennisekonomie van die 21ste eeu is die vernaamste hulpbron nie goud of olie of arbeid of selfs militêre of politieke mag nie, maar inligting. Die feit dat digitale inligting vrylik op die wêreldwye web vloei, beteken grense vervaag en eens gevestigde praktyke word met nuwe konvensies vervang. Niemand is beter geplaas om voordeel hieruit te trek as boorlinge van die inligtingsera nie – mits hulle buigsaam genoeg is om met die snelle pas van verandering tred te hou. Neem dus uit jou Suid-Afrikaanse en Afrika-identiteit wat goed is, en maak van die wêreld jou woning.

  • Wat beteken jou identiteit as globale burger vir jou? Lewer gerus hieronder kommentaar (klik op die opskrif hierbo indien nodig), of gesels op Twitter met my @RusselBotman. Ek sien uit daarna om van jou te hoor.

(Hierdie blog volg op ʼn aanvanklike denkleierskapsgesprek wat ek onlangs oor die Suid-Afrikaanse identiteit byeengeroep het, en sluit by voorbaat aan by ʼn uitsending van Praat Saam op RSG, aangebied deur Lynette Francis, vanaf die Universiteit Stellenbosch op 4 September 2013.)